Dokładna data powstania parafii w Winnej Poświętnej nie jest znana. W latach 1416-1430 granice beneficjum kościelnego, czyli poświętnego, wyznaczył Mikołaj Nassuta, zwany Silberk, starosta drohicki (1430). Pierwszy kościół został ufundowany przed 1432 rokiem, przez miejscowych dziedziców z rodów: Trzasków i Cholewów. Pierwszym plebanem, który pojawia się w Winnej w 1432 roku, był ks. Mikołaj. W latach 1481-1486 tę funkcję pełnił ks. Maciej syn Mroczesława z Modzeli. W XV i XVI w. kolatorami kościoła byli liczni dziedzice wsi Winna, między innymi Kiszkowie z Ciechanowca.
Najstarszy kościół w Winnej Poświętnej został rozebrany na początku XVII w. W 1603 roku została zbudowana kolejna świątynia. W jej historii miały miejsce liczne uposażenia ze strony miejscowej szlachty, miedzy innymi: w dniu 22 kwietnia 1642 roku - braci Józefa i Jakuba Poniatowskich oraz w dniu 29 kwietnia 1642 roku (wtorek po niedzieli „Conductus”) oraz 30 grudnia 1665 roku (środa po święcie Świętych Młodzianków) ze strony Michała Wińskiego (zm. ok. 1673), komornika ziemskiego drohickiego (1642-ok.1665) i podstarościego grodzkiego drohickiego (1665-ok. 1673). W czasie „potopu szwedzkiego” w 1657 roku świątynia została obrabowana i zniszczona. Staraniem ówczesnego duszpasterza ks. Kazimierza Sadowskiego (prob. ok. 1657-1691) świątynia została wkrótce odrestaurowana. Jemu też należy zawdzięczać rozwój kultu maryjnego w tejże parafii.
Obecna świątynia pw. św. Doroty Dziewicy i Męczennicy została wzniesiona w 1696 roku kosztem miecznika ziemi nurskiej Andrzeja Jabłonowskiego Grzymały z Jabłonów (zm. 1699) i jego żony (od ok. 1692) Urszuli ze Skiwskich (zm. po 1713), sędzianki bielskiej, a także poprzedniego proboszcza, pod kierunkiem ks. Jana Jakuba Mamińskiego, ówczesnego proboszcza (1692-1703). Jej konsekracji dokonał 6 czerwca 1717 roku ks. Joachim Przebendowski (1675-1721), biskup łucki (1716-1721). W latach 1754-1760 kościół został wyposażony wewnątrz przez ks. Idziego Antoniego z Dąbrowy Dąbrowskiego (prob. 1754-1767) i ks. Krzysztofa Kluka (1739-1796), proboszcza wińskiego (1767-1770).
W 1790 roku, staraniem ks. Piotra Chludzińskiego (1739-1824), proboszcza wińskiego (1770-1824) przeprowadzono generalny remont drewnianej świątyni. Podczas Insurekcji Kościuszkowskiej (1790-1794), ks. Piotr Chludziński przekazał w dniu 10 września 1794 roku na potrzeby powstania największy dzwon (razem z kosztownymi wotami). W latach 1872-1876 została dobudowana zakrystia od strony południowej i postawiona, dziś nieistniejąca, wieżyczka od strony zachodniej, pod kierunkiem ks. Antoniego Olszewskiego (1819-1892), proboszcza wińskiego (1861-1892).
W czasie II wojny światowej w 1944 roku wojska niemieckie zarekwirowały trzy dzwony (dwa wróciły w 1949 r.). W 1945 roku rozebrano wieżę na kościele, ponieważ groziła zawaleniem.
Obok kościoła stoi drewniana, dwukondygnacyjna dzwonnica, konstrukcji zrębowej, zbudowana w 1696 roku przez wspomnianego ks. Jana Jakuba Mamińskiego. Jej poświęcenie odbyło się w 1717 roku.
Nowa drewniana plebania - według projektu Franciszka Wyszyńskiego i inż. Donczo Stefanczowa z Bułgarii - została zbudowana w latach 1986-1989 przez ks. Eugeniusza Rogowskiego (1934-1992), ówczesnego proboszcza (1985-1989) i ks. Stanisława Kozłowskiego (prob. 1989-1993).
Kaplica:
Łempice - Kaplica pw. Matki Bożej Częstochowskiej została zbudowana dzięki ofiarności mieszkańców wsi Łempice, Radziszewo Sieńczuch i Kobusy w 1949 roku. Do kultu została oddana w 1970 roku dzięki odważnej postawie miejscowej ludności oraz ks. Urbana Filipiaka (1909-1988), ówczesnego proboszcza (1945-1975). Jej poświęcenia dokonał ks. Edmund Karolczak, ówczesny wikariusz - pomocnik parafii Winna (1967-1972). Wykończenia wystroju wnętrza dokonał ks. Michał Olszewski (1935-1996), kolejny proboszcz (1975-1985). Kaplicę poświęcił w dniu 12 czerwca 1983 roku ks. bp Władysław Jędruszuk (1918-1994), administrator apostolski diecezji pińskiej (1967-1991).
Oprac. ks. dr Zbigniew Rostkowski
